Trening intrapsychiczny to forma pracy rozwojowej, w której uczysz się lepiej rozumieć, co dzieje się w twojej głowie: jakie emocje się pojawiają, skąd się biorą i jak wpływają na myśli, decyzje i relacje. W odróżnieniu od treningów umiejętności społecznych nie skupia się przede wszystkim na tym, jak mówić do innych, ale na tym, co dzieje się w tobie, zanim cokolwiek powiesz.
- Słowo „intrapsychiczny” znaczy dosłownie „wewnątrzpsychiczny”, czyli dotyczący procesów zachodzących w umyśle jednej osoby.
- Podział psychiki na poznanie, emocje i dążenia jest znacznie starszy niż współczesna psychologia. Wywodzi się z XVIII-wiecznej filozofii (Hilgard, 1980).
- Treningi inteligencji emocjonalnej mają w badaniach umiarkowane, ale wyraźne efekty (Mattingly i Kraiger, 2019). Żaden program nie gwarantuje jednak konkretnego wyniku.
- Trening rozwojowy nie zastępuje psychoterapii. Praca z traumą należy do psychoterapeuty.
Skąd się wzięło to pojęcie
Pomysł, że w umyśle działają trzy rodzaje procesów, myślenie, odczuwanie i chcenie, pochodzi z XVIII-wiecznej psychologii władz. Rozwijali go m.in. Johann Nicolaus Tetens i Immanuel Kant. Ernest Hilgard nazwał ten podział „trylogią umysłu” i pokazał, jak długo przetrwał w psychologii.
Pojęcie procesów intrapsychicznych pojawia się często w psychoanalizie, gdzie opisuje się konflikty między różnymi częściami psychiki. Dziś używa się go szerzej, także w psychologii poznawczej i w pracy rozwojowej, na określenie wszystkiego, co dzieje się wewnątrz jednej osoby, w odróżnieniu od procesów interpersonalnych, czyli tego, co dzieje się między ludźmi.

Na czym polega trening intrapsychiczny
W praktyce trening intrapsychiczny łączy kilka elementów:
- obserwację własnych reakcji: zauważanie, co czujesz w konkretnych sytuacjach i jak reaguje twoje ciało,
- rozumienie przyczyn: łączenie emocji z tym, co je wywołało, i z twoimi potrzebami lub wartościami,
- rozpoznawanie powtarzających się wzorców: na przykład tego, że w konfliktach zawsze się wycofujesz albo atakujesz,
- ćwiczenie nowych sposobów reagowania: najpierw w bezpiecznych warunkach, potem w codziennym życiu.
Wiele z tych elementów pokrywa się z tym, co w modelu Mayera i Saloveya nazywa się inteligencją emocjonalną: z percepcją emocji, ich rozumieniem, wykorzystywaniem w myśleniu i zarządzaniem nimi.

Co mówią badania o skuteczności
Nie ma osobnych badań nad „treningiem intrapsychicznym” jako jedną metodą, bo to raczej opis kierunku pracy niż nazwa konkretnego programu. Są natomiast badania nad treningami inteligencji emocjonalnej. Victoria Mattingly i Kurt Kraiger zebrali je w metaanalizie i stwierdzili, że takie treningi przynoszą umiarkowane efekty. Wielkość efektów zależała też od tego, jak badano uczestników i czym mierzono zmianę.
Dlatego dobrze, gdy trening zaczyna się od pomiaru, a kończy ponownym sprawdzeniem. Wtedy widać, co rzeczywiście się zmieniło.
Trening a psychoterapia
Trening intrapsychiczny jest formą pracy rozwojowej i edukacyjnej. Pomaga lepiej rozumieć siebie i radzić sobie z codziennymi wyzwaniami, także zawodowymi. Nie jest leczeniem.
Jeśli zmagasz się z depresją, zaburzeniami lękowymi, skutkami traumy albo przemocy, potrzebna jest pomoc psychoterapeuty lub psychiatry. Trening może być dobrym uzupełnieniem, ale nie zastępuje terapii. W kryzysie psychicznym możesz zadzwonić pod bezpłatny numer 116 123.
Jak wygląda to u nas
W EI Expert pracujemy w ten sposób w programie Nawigator Emocji. Program zaczyna się od diagnozy inteligencji emocjonalnej i rozmowy o tym, nad czym uczestnik chce pracować. Potem na kolejnych spotkaniach ćwiczymy rozpoznawanie, rozumienie i regulowanie emocji na przykładach z życia uczestnika. Więcej o tym, czym są emocje i do czego służą, przeczytasz w artykule Czym są emocje i czemu służą.
Jak to wygląda w firmach
Bausch Health zbadał testem EQ-TIZE około 30 menedżerów przed programem rozwojowym. Cztery osoby z HR w InPost prowadzą dziś diagnozę same. „Można mniej cisnąć, a mieć lepsze wyniki” – napisał uczestnik naszego spotkania dla menedżerów PKO BP.
Co 1–2 tygodnie wysyłamy krótki newsletter ze wskazówkami, jak korzystać z emocji na co dzień. Zapisz się na dole strony →
Przeczytaj też: Szkoła, która widzi sygnały
Częste pytania
Co to jest trening intrapsychiczny?
To forma pracy rozwojowej, w której uczysz się rozumieć własne emocje, myśli i decyzje oraz zmieniać nawykowe sposoby reagowania. Skupia się na tym, co dzieje się wewnątrz osoby, a nie na relacjach z innymi.
Czy trening intrapsychiczny to psychoterapia?
Nie. To praca rozwojowa i edukacyjna. Nie służy leczeniu zaburzeń psychicznych ani pracy z traumą. W takich sytuacjach potrzebna jest psychoterapia.
Kto wymyślił podział na poznanie, emocje i dążenia?
Ten podział wywodzi się z XVIII-wiecznej psychologii władz, rozwijanej m.in. przez Tetensa i Kanta. Nie pochodzi od Freuda, choć pojęcie procesów intrapsychicznych jest często używane w psychoanalizie.
Czy trening inteligencji emocjonalnej działa?
Metaanalizy pokazują umiarkowane, ale wyraźne efekty takich treningów. Dlatego warto mierzyć poziom inteligencji emocjonalnej przed treningiem i po nim.
Bibliografia: Hilgard, E. R. (1980). The trilogy of mind: Cognition, affection, and conation. Journal of the History of the Behavioral Sciences, 16(2), 107–117. · Mattingly, V., Kraiger, K. (2019). Can emotional intelligence be trained? A meta-analytical investigation. Human Resource Management Review, 29(2), 140–155. · Mayer, J. D., Salovey, P. (1997). What is emotional intelligence? W: P. Salovey, D. J. Sluyter (red.), Emotional development and emotional intelligence. Basic Books.

