W najnowszym odcinku, razem z Martą, omawiamy proces emocjonalnego i psychospołecznego rozwoju dorosłych. Jest to temat, który dotyczy każdego z nas – niezależnie od wieku.

Wielu z nas nieświadomie utożsamia się ze swoimi emocjami. Wierzymy, że jeśli odczuwam złość, to jestem złym człowiekiem, albo że jeśli czuję wstyd, zasługuję na odrzucenie. Takie myślenie prowadzi do tłumienia emocji i próby ich kontrolowania, aby inni nie zobaczyli, co naprawdę czujemy. W efekcie trwamy w przekonaniu, że tylko wtedy zostaniemy zaakceptowani, gdy uda nam się ukryć prawdziwe emocje.

Skąd bierze się potrzeba kontrolowania emocji?

Kontrolowanie emocji wynika z głęboko zakorzenionego przekonania, że jesteśmy naszymi emocjami lub że to, co myślą o nas inni, jest jedynym wyznacznikiem naszej wartości. Takie podejście prowadzi do wewnętrznego konfliktu. Na przykład, jako przełożony możesz myśleć, że budowanie autorytetu poprzez wzbudzanie strachu daje Ci siłę i kontrolę. W rzeczywistości to przekonanie ogranicza Twoją skuteczność, zarówno w pracy, jak i w życiu prywatnym.

Jak wygląda rozwój emocjonalny?

W rozmowie z Martą przyglądamy się procesowi rozwoju emocjonalnego i psychospołecznego w dorosłym życiu, który – jak się okazuje – jest bardziej złożony, niż nam się wydaje. Na początku życia rozwijamy się szybko, ale w dorosłości ten proces się nie kończy. To właśnie wtedy zaczynamy rozumieć, że nasze myślenie o sobie i innych ulega ewolucji. Tak jak Jean Piaget opisał rozwój poznawczy dzieci, tak Robert Kegan opisał rozwój dorosłych, który polega na zmianie sposobu myślenia o świecie i naszym miejscu w nim.

Rozwój dorosłych to nie tylko zdobywanie wiedzy, ale przede wszystkim zmiana sposobu myślenia. I co ciekawe, nie jest to proces skokowy, jak wchodzenie po drabinie, lecz raczej przypomina stopniową ewolucję, w której każdy nowy etap wzbogaca poprzednie doświadczenia. Wiele osób dorosłych plasuje się na trzecim z pięciu poziomów rozwoju opisanych przez Kegana.

Etapy rozwoju emocjonalnego według Roberta Kegana

Marta w szczegółach omawia etapy rozwoju emocjonalnego:

• Etap 1 – Umysł Impulsywny. Odczuwanie głodu przenika go całkowicie, wypełniając każde włókno jego istoty. Nie potrafi jeszcze odróżnić siebie od matki – wszystko, co przeżywa, jest jedną, nierozdzielną całością. W tym etapie rozwoju, utrata zabawki staje się najważniejszym doświadczeniem, a czas wydaje się trwać inaczej, bardziej intensywnie i bez pojęcia przyszłości.
• Etap 2: Umysł imperialny (okres dojrzewania, 6% dorosłej populacji). Na tym etapie myślenie przypomina „prawo dżungli”. Relacje są transakcyjne – „jeśli ktoś Cię skrzywdzi, oddaj mu”. Osoby na tym etapie rozumieją perspektywę innych, ale nie potrafią pogodzić jej z własną. To moment, w którym czujemy, że albo my mamy rację, albo inni.
• Etap 3: Umysł uspołeczniony (58% dorosłej populacji). Na tym etapie zaczynasz dostosowywać swoje zachowanie do oczekiwań społecznych. Relacje międzyludzkie stają się wartością samą w sobie, a nie jedynie środkiem do zaspokojenia swoich potrzeb. Twoje poczucie wartości zaczyna być definiowane przez to, jak postrzegają Cię inni.
• Etap 4: Samodzielny umysł (35% dorosłej populacji). Na tym etapie stajesz się „autorem” swojego życia. Zamiast kierować się tym, czego oczekują od Ciebie inni, podejmujesz decyzje na podstawie wewnętrznych wartości, które samodzielnie wypracowałeś. To nie oznacza, że ignorujesz społeczne oczekiwania, ale działasz zgodnie z własnym systemem wartości.
• Etap 5: Samotransformujący się umysł (1% dorosłej populacji). Nie jesteśmy już więźniami naszej tożsamości. Zaczynamy dostrzegać złożoność życia, co pozwala nam rozszerzać pojęcie siebie i otwierać się na nowe możliwości – odkrywamy naszą tożsamość na nowo. Jest ona ograniczona, ponieważ nasze okoliczności życiowe nieustannie się zmieniają, a tożsamość musi ewoluować razem z nimi.

Przełomowy moment

W rozmowie z Martą pojawia się ważna myśl:

Emocje są ważną częścią naszego doświadczenia, ale nie definiują nas w pełni. Ważnym krokiem w kierunku dojrzałości emocjonalnej jest nauczenie się, jak patrzeć na swoje emocje z dystansu, bez utożsamiania się z nimi.

Przykład? Wyobraź sobie, że otrzymujesz negatywny feedback w pracy. Jeśli jesteś na trzecim poziomie rozwoju, taki feedback może uderzyć w Twoje poczucie wartości, bo utożsamiasz się z oceną innych. Na czwartym poziomie rozwoju patrzysz na krytykę z innej perspektywy – dostrzegasz w niej okazję do nauki i rozwoju, nie traktując jej jako ataku na swoją tożsamość.

Ewolucja, a nie rewolucja

Rozwój dorosłych to proces ewolucyjny – każdy kolejny etap przynosi nowe perspektywy i wartości, ale nie przekreśla osiągnięć wcześniejszych etapów. Marta podkreśla, że przejście z jednego etapu na kolejny to nie skok, ale stopniowa zmiana, która wymaga odwagi i gotowości do porzucenia starych nawyków myślowych. Wspieranie innych w ich rozwoju oznacza stworzenie bezpiecznego środowiska, w którym mogą doświadczać zarówno sukcesów, jak i porażek.

Dlaczego warto o tym rozmawiać?

Rozwój emocjonalny to nie tylko temat dla psychologów, ale kluczowy aspekt naszego codziennego życia – zarówno w pracy, jak i w relacjach osobistych. Zrozumienie, że nasze emocje nie definiują nas, pozwala nam lepiej radzić sobie z trudnymi sytuacjami i budować bardziej autentyczne relacje z innymi.

Jak wspierać rozwój w organizacjach?

Ważnym wnioskiem, który pojawia się w naszej rozmowie, jest to, że rozwój emocjonalny wymaga wsparcia. W organizacjach liderzy powinni tworzyć środowiska, które stymulują rozwój, ale jednocześnie dają poczucie bezpieczeństwa. Jeśli ludzie boją się pokazać swoje emocje i słabości, ich energia będzie skierowana na ukrywanie tych słabości, zamiast na rozwój. Rolą lidera jest wspieranie zespołu w taki sposób, aby ludzie czuli się bezpiecznie w procesie zmian i rozwijali się w swoim tempie.

Podsumowanie

Rozwój emocjonalny to nieustanny proces, który trwa przez całe życie. W najnowszym odcinku podcastu Marta dzieli się wiedzą na temat tego, jak nasze myślenie o emocjach i wartościach ewoluuje z czasem. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak lepiej zrozumieć siebie i innych oraz jak budować autentyczne relacje oparte na wewnętrznych wartościach, koniecznie posłuchaj tego odcinka.