Asertywność, rozumiana jako umiejętność wyrażania swoich potrzeb, uczuć i myśli w sposób bezpośredni i stanowczy, stanowi fundamentalną cechę zdrowej komunikacji. W literaturze psychologicznej, brak asertywności jest ściśle związany z takimi problemami, jak lęk, depresja, niska samoocena oraz trudności w relacjach interpersonalnych (Speed et al., 2018).

W tym artykule przedstawię w zwięzły, ale jednocześnie naukowy sposób (opierając się na nowych badaniach), jakie są główne przyczyny jej braku oraz jak odpowiednie ćwiczenia mogą pomóc w rozwijaniu tej umiejętności.

Moje inne artykuły o asertywnośći możesz przeczytać tutaj:

• Asertywność – co to znaczy być asertywnym?
• Jak być asertywnym? Ćwiczenia, wskazówki, droga do asertywności
• Zmień się! Asertywność w 3 krokach

Z czym łączy się brak asertywności?

Brak asertywności może prowadzić do szeregu problemów emocjonalnych i relacyjnych. Osoby nieasertywne często odczuwają:

• Lęk: Strach przed konfrontacją lub odmową może prowadzić do unikania sytuacji społecznych lub komunikacji w kluczowych momentach.
• Depresję: Powtarzające się poczucie braku kontroli nad swoim życiem oraz nieumiejętność wyrażania swoich potrzeb może prowadzić do poczucia beznadziejności.
• Niską samoocenę: Brak asertywności może wzmocnić negatywną opinię o sobie i prowadzić do przekonania, że własne potrzeby nie są ważne.
• Problemy w relacjach: Osoby nieasertywne często zmagają się z trudnościami w relacjach osobistych i zawodowych, co może prowadzić do frustracji i wyczerpania emocjonalnego.

Według badań, osoby nieasertywne często odczuwają lęk przed zranieniem innych, przed odrzuceniem czy też przed dezaprobatą (Speed et al., 2018). Ta niezdolność do stanowczej, ale uprzejmej komunikacji może skutkować niezdrowymi relacjami i długotrwałym stresem.

Główne przyczyny nieasertywności

Nieasertywność wynika z dwóch podstawowych źródeł:

1. Lęk antycypacyjny: Jest to rodzaj lęku, który pojawia się, zanim dana osoba podejmie próbę wyrażenia swoich myśli lub potrzeb. Obawy te wynikają z przekonania, że stanowcze wyrażenie siebie spowoduje negatywne reakcje innych, takie jak gniew, smutek czy odrzucenie.
2. Brak umiejętności komunikacyjnych: Niektóre osoby nie potrafią sformułować asertywnych komunikatów, co skutkuje uległością lub agresją. Brak tych umiejętności może wynikać z braku odpowiednich wzorców w środowisku rodzinnym lub z niewystarczającego treningu w młodości.

Jak budować asertywność?

Skuteczna nauka asertywności składa się z 3 kroków. Warto zauważyć, że rozwijanie asertywności to proces, który wymaga zarówno pracy nad własnymi przekonaniami, jak i treningu zachowań.

1. Restrukturyzacja poznawcza

Jednym z pierwszych kroków w budowaniu asertywności jest restrukturyzacja poznawcza, która polega na rozbijaniu fałszywych przekonań dotyczących potencjalnych konsekwencji asertywnych zachowań. Osoby nieasertywne często wierzą, że wyrażenie siebie spowoduje negatywną reakcję innych, takich jak gniew czy odrzucenie. Tymczasem, badania pokazują, że asertywne zachowania, nawet jeśli początkowo mogą wywołać pewien dyskomfort, w dłuższej perspektywie prowadzą do większego szacunku i lepszych relacji (Speed et al., 2018).

2. Modelowanie konstruktywnych zachowań

Modelowanie to technika, w której terapeuta pokazuje, jak zachować się w określonych sytuacjach. Poprzez obserwację i naśladowanie tych zachowań, osoby uczą się, jak skutecznie komunikować swoje potrzeby. Modelowanie jest szczególnie przydatne w sytuacjach, w których pacjent odczuwa lęk przed konfrontacją lub obawia się, że jego odmowa spotka się z dezaprobatą.

3. Powtórki behawioralne

Ćwiczenia w parach, w których odgrywa się role związane z codziennymi wyzwaniami komunikacyjnymi, są skuteczną metodą rozwijania asertywności. Przykłady takich ćwiczeń mogą obejmować:

• Odmowę: Odmówienie dodatkowego zadania w pracy, udziału w spotkaniu towarzyskim lub prośby o opiekę nad dziećmi.
• Prośby: Poproszenie o pomoc, np. o podwózkę na lotnisko wcześnie rano, o przetłumaczenie tekstu czy pożyczenie przedmiotu.

Powtarzanie tych sytuacji w bezpiecznym środowisku pozwala na przełamanie lęków związanych z asertywnymi zachowaniami oraz na wypracowanie odpowiednich reakcji.

Bibliografia – jak skutecznie budować asertywność u swoich klientów?

• Speed, B. C., Goldstein, B. L., & Goldfried, M. R. (2018). Assertiveness training: A forgotten evidence‐based treatment. Clinical Psychology: Science and Practice, 25(1), e12216.
• Alberti, R. E., & Emmons, M. L. (2008). Your Perfect Right: Assertiveness and Equality in Your Life and Relationships. New Harbinger Publications.
• Goldfried, M. R., & Davison, G. C. (1994). Clinical Behavior Therapy. Wiley.
• Lange, A. J., & Jakubowski, P. (1976). Responsible Assertive Behavior. Research Press.