Trening autogenny to metoda relaksacji opracowana przez niemieckiego psychiatrę Johannesa Heinricha Schultza w latach 20. i 30. XX wieku. Polega na powtarzaniu w myślach prostych formuł, na przykład „moja prawa ręka jest ciężka”, i skupianiu się na odczuciach w ciele. Z czasem pozwala samodzielnie wywoływać stan odprężenia. Badania pokazują, że pomaga zwłaszcza przy napięciowych bólach głowy, łagodnym nadciśnieniu, lęku i problemach ze snem.
- Nazwa „autogenny” znaczy „wytwarzany samodzielnie”. Ćwiczący sam wprowadza się w stan relaksu, bez udziału terapeuty w trakcie ćwiczenia.
- Trening działa przez wywoływanie reakcji relaksacyjnej: zwolnienia oddechu i tętna, rozluźnienia mięśni i obniżenia pobudzenia.
- Metaanaliza Friedricha Stettera i Sirko Kuppera z 2002 roku, obejmująca 60 badań, wykazała korzystne efekty m.in. przy bólach głowy, nadciśnieniu, lęku i zaburzeniach snu.
- Nie ma dobrych dowodów, że trening autogenny poprawia pamięć czy koncentrację. Nie zastępuje też leczenia chorób.
Na czym polega trening autogenny
Schultz zauważył, że osoby wprowadzane w hipnozę często zgłaszały uczucie ciężkości i ciepła w ciele. Postanowił opracować metodę, dzięki której ludzie mogliby osiągać podobny stan odprężenia samodzielnie. Jego uczeń Wolfgang Luthe rozwinął później metodę i rozpowszechnił ją poza Niemcami.
Podstawowa część treningu składa się z sześciu ćwiczeń, które wprowadza się stopniowo:
- Ciężar: „Moja prawa ręka jest ciężka”, potem druga ręka i nogi.
- Ciepło: „Moja prawa ręka jest ciepła”.
- Serce: „Serce bije spokojnie i równo”.
- Oddech: „Oddech jest spokojny”.
- Splot słoneczny: „Mój brzuch jest przyjemnie ciepły”.
- Czoło: „Moje czoło jest przyjemnie chłodne”.
Każdą formułę powtarza się w myślach kilka razy, skupiając uwagę na odpowiedniej części ciała. Na końcu ćwiczenie się „odwołuje”: zaciska dłonie, zgina ręce, bierze głęboki oddech i otwiera oczy.

Jak działa
Trening autogenny wywołuje reakcję relaksacyjną, którą Herbert Benson opisał jako przeciwieństwo reakcji stresowej. Spada napięcie mięśni, zwalnia oddech i tętno, a układ przywspółczulny zaczyna przeważać nad współczulnym. Uczucie ciężkości wiąże się z rozluźnieniem mięśni, a uczucie ciepła z rozszerzeniem naczyń krwionośnych w skórze.
W czym pomaga według badań
Friedrich Stetter i Sirko Kupper przeanalizowali 60 badań nad treningiem autogennym. Korzystne efekty odnotowano m.in. przy:
- napięciowych bólach głowy i migrenie,
- łagodnym i umiarkowanym nadciśnieniu,
- zaburzeniach lękowych,
- zaburzeniach snu,
- niektórych dolegliwościach czynnościowych, na przykład zespole jelita drażliwego.
Efekty były zwykle porównywalne z innymi metodami relaksacji. Autorzy zwrócili uwagę na ograniczenia wielu badań, m.in. małe grupy i różną jakość metodologiczną.
Jak zacząć ćwiczyć
- Ćwicz dwa lub trzy razy dziennie po kilka minut, w spokojnym miejscu, siedząc lub leżąc.
- Wprowadzaj kolejne ćwiczenia stopniowo. Opanowanie całego zestawu zajmuje zwykle kilka tygodni.
- Nie oceniaj, czy „wychodzi”. Na początku odczucia mogą być słabe.
- Zawsze kończ ćwiczenie odwołaniem, żeby nie wstawać gwałtownie w stanie głębokiego odprężenia.
- Nie ćwicz podczas prowadzenia samochodu ani obsługi maszyn.
Na początku warto skorzystać z pomocy osoby, która prowadzi zajęcia z treningu autogennego, albo z nagrań przygotowanych przez specjalistów.
Kiedy zachować ostrożność
Jeśli chorujesz przewlekle, zwłaszcza na serce, masz bardzo niskie ciśnienie, cukrzycę leczoną insuliną albo poważne zaburzenia psychiczne, porozmawiaj z lekarzem przed rozpoczęciem ćwiczeń. Gdy podczas ćwiczenia pojawią się silny niepokój, zawroty głowy lub nieprzyjemne wspomnienia, przerwij je i omów to ze specjalistą.
Trening autogenny może wspierać leczenie, ale go nie zastępuje. Nie odstawiaj leków na nadciśnienie, bezsenność czy lęk bez rozmowy z lekarzem.
Przeczytaj też: Trening inteligencji emocjonalnej
Częste pytania
Na czym polega trening autogenny?
Na powtarzaniu w myślach prostych formuł dotyczących ciężaru, ciepła, spokojnego oddechu i bicia serca oraz skupianiu się na odczuciach w ciele. Z czasem pozwala to samodzielnie wywoływać stan odprężenia.
Czy trening autogenny działa?
Badania pokazują korzystne efekty m.in. przy napięciowych bólach głowy, łagodnym nadciśnieniu, lęku i problemach ze snem. Efekty są zwykle porównywalne z innymi metodami relaksacji.
Ile trwa nauka treningu autogennego?
Opanowanie podstawowych sześciu ćwiczeń zajmuje zwykle kilka tygodni regularnej praktyki, kilka razy dziennie po kilka minut.
Czy trening autogenny jest dla każdego?
Większość osób może go bezpiecznie ćwiczyć. Osoby z chorobami serca, bardzo niskim ciśnieniem, cukrzycą leczoną insuliną lub poważnymi zaburzeniami psychicznymi powinny wcześniej porozmawiać z lekarzem.
Bibliografia: Benson, H. (1975). The relaxation response. William Morrow. · Schultz, J. H. (1932). Das autogene Training: Konzentrative Selbstentspannung. Thieme. · Schultz, J. H., Luthe, W. (1959). Autogenic training: A psychophysiologic approach in psychotherapy. Grune & Stratton. · Stetter, F., Kupper, S. (2002). Autogenic training: A meta-analysis of clinical outcome studies. Applied Psychophysiology and Biofeedback, 27(1), 45–98.

