Hierarchia wartości – dlaczego wszyscy o niej mówią, a tak niewielu ją rozumie?

Hierarchia wartości – dlaczego wszyscy o niej mówią, a tak niewielu ją rozumie?
Picture of Dr Rafał Szewczyk

Dr Rafał Szewczyk

Doktor psychologii i magister ekonomii, współredaktor Podręcznika Twojej Inteligencji Emocjonalnej. Prezes Neurostimulus sp. z o.o. – firmy zarządzającej marką EI Expert. Realizował lub współrealizował projekty szkoleniowe dla HP, PepsiCo, L’Oreal czy Sheraton. Jako psycholog posiada wieloletnie doświadczenie w pracy klinicznej. W swojej działalności badawczo-rozwojowej kieruje się dewizą Homo homini consulere debet, tzn. Człowiek człowiekowi powinien pomagać.
Czas czytania artykułu ~ ok. 14 minut

Podziel się artykułem:

Jeśli chcesz przeczytać o różnych metodach sprawdzania Twoich wartości, to zapraszam do tego artykułu: Wartości – Odkryj 4 metody, by wzmocnić swoją motywację

Na skróty:

Hierarchii wartości w życiu człowieka

Hierarchia wartości to struktura, która pozwala nam określić, które aspekty życia są dla nas najważniejsze. Odkrywanie własnej hierarchii wartości to nic innego jak uświadomienie sobie, które elementy naszego życia mają dla nas pierwszorzędne znaczenie. Każdy z nas jest inny, a co za tym idzie, dla różnych osób ważne są po prostu różne rzeczy. To naturalne. Każdy z nas ma swoją unikalną strukturę mentalną, która sprawia, że nadajemy większą lub mniejszą wartość różnym aspektom naszego życia: finanse, wiara, rodzina, kariera i wiele innych. Właśnie w ten sposób tworzymy naszą osobistą hierarchię wartości.

Twoje spojrzenie na świat jest kształtowane przez Twój własny, jedyny w swoim rodzaju system przekonań. Te przekonania są pieczołowicie rzeźbione przez wychowanie, edukację, osobiste przeżycia, charakter oraz kulturalny kontekst, w którym się znajdujesz. Kiedy zaczynasz rozumieć i doceniać swoją hierarchię wartości, otwierają się przed Tobą nowe możliwości. Świadomość własnych wartości daje moc, by żyć autentycznie i podejmować decyzje zgodne z tym, co w głębi duszy uważasz za ważne. Czy zastanawiałeś się kiedyś nad swoją hierarchią wartości?

Zrozumienie hierarchii wartości umożliwia Ci lepsze zorientowanie się w tym, co jest dla Ciebie ważne. Na przykład, wiele osób stawia rodzinę na wyższym miejscu niż pieniądze czy karierę (przynajmniej tak deklarują). Aby zrozumieć tę ideę, warto przybliżyć definicję „hierarchii” oraz „wartości„. Hierarchia to uporządkowana struktura, w której elementy są ułożone według ich ważności w Twoim życiu. Wartość to Twoje własne przekonaniem o tym, co stanowi w Twoim życiu cel, który motywuje Cię do podejmowania określonych działań. Jest to ten aspekt Twojego życia, który ma szczególne znaczenie, ponieważ wpływa na Twoje decyzje i kieruje twoim postępowaniem. Jest ściśle związany z Twoimi zasadami i postawami.

Hierarchii wartości w życiu człowieka
Hierarchia wartości w życiu człowieka

Hierarchia wartości nie jest stała

Czyli jak doświadczenia życiowe przekształcają nasze priorytety?

Hierarchia wartości to więcej niż tylko zestaw przemyślanych zasad, które sterują Twoim życiem. To także odzwierciedlenie Twojej indywidualności i Twojej ewolucji jako Człowieka. Wartości nie są niezmienne. Ewoluują razem z Tobą, kiedy przechodzisz przez różne etapy Twojego życia. Dostosowują się do Twoich doświadczeń, wyzwań i odkryć. Na przykład, to co było dla Ciebie ważne w młodości, może z czasem stracić na znaczeniu. Zmieniające się okoliczności, takie jak rozwój Twojej kariery, wpływy kulturowe czy wierzenia religijne, mogą skłonić Cię do przewartościowania pewnych aspektów Twojego życia.

Twoja unikalna perspektywa jest kształtowana przez trzy główne elementy:

  1. Twoje indywidualne potrzeby, zainteresowania i aspiracje, które dodają kolorów do Twojego życia i inspirują Cię do sięgania po więcej.
  2. Twoje osobiste predyspozycje, takie jak odwaga czy determinacja, które prowadzą Cię przez życiowe burze.
  3. I wreszcie, kontekst, w którym żyjesz – Twoje otoczenie, relacje i doświadczenia, które mają ogromny wpływ na Twoje wybory i priorytety.

Hierarchia wartości w Twoim życiu

Czyli jak budować autentyczne relacje?

Kiedy nie jesteś pewien swoich wartości, masz tendencję do przyjmowania wartości innych. To tak, jakbyś żeglował po ogromnym oceanie życia bez kompasu, a potem podążał za kursem wyznaczonym przez kogoś innego. Niektórzy z nas zachowują te przyjęte wartości bez zastanowienia, podczas gdy inni budują lub modyfikują część swoich wartości według tego, co uważają za słuszne. Kiedy zaczynasz zastanawiać się nad swoimi wartościami i dostosowujesz je do tego, co uważasz za ważne. Nie tylko rozwijasz się jako jednostka, ale także przyczyniasz się do rozwoju społeczeństwa jako całości.

Może zdarzyć się, że ludzie nie docenią Cię, ponieważ np. nie wydajesz się dla nich wystarczająco interesujący. Nie interpretuj tego błędnie. Nie sugeruję, że jesteś osobą nieciekawą. Istnieje jednak możliwość, że nie nauczyłeś się jeszcze, jak czerpać radość i satysfakcję z samego siebie. Być może szukasz akceptacji u innych, co nieświadomie może umieścić Cię w niższej hierarchii społecznej. Oto kilka sugestii, jak można pracować nad swoim rozwojem osobistym i relacjami z innymi:

  1. Wyrażaj swoje zdanie – kiedy jest to konieczne, nie krępuj się wyrażać swoich opinii i trzymaj się swoich przekonań.
  2. Znajdź swoje grono – staraj się spędzać czas z ludźmi, którzy dzielą Twoje zainteresowania i wartości. Wspólne pasje mogą zacieśnić więzi i uczynić interakcje bardziej satysfakcjonującymi.
  3. Ucz się, jak radzić sobie z dyskomfortem – jeśli znajdziesz się w sytuacji lub w towarzystwie ludzi, którzy sprawiają, że czujesz się niekomfortowo, nie krępuj się oddalić.
  4. Poszerzaj horyzonty – czasami warto poszerzyć swoje kręgi towarzyskie, odkryć nowe zainteresowania lub nauczyć się nowych umiejętności. Może to być doskonała okazja do poznania ludzi, którzy są na podobnym etapie życia lub mają podobne cele.
  5. Bądź obecny fizycznie – chociaż internet oferuje liczne możliwości nawiązywania kontaktów, nic nie zastąpi osobistych interakcji. Dzieląc wspólną przestrzeń, możemy lepiej zrozumieć innych i budować głębsze relacje.
  6. Pracuj nad swoją pewnością siebie – z czasem, pracując nad swoją pewnością siebie i umiejętnościami społecznymi (np. trening inteligencji emocjonalnej), zyskasz uznanie i szacunek innych.

Dodatkowo, istotne jest głębokie zrozumienie swojej hierarchii wartości. Możesz podjąć próbę zdefiniowania jej samodzielnie, choć może to być wyzwanie, wymagające zdolności do introspekcji. Alternatywną ścieżką jest skorzystanie z profesjonalnego wsparcia, gdzie za pomocą sprawdzonych narzędzi – nie prostych list wartości znalezionych w internecie, ale naukowo ugruntowanych kwestionariuszy – możesz dokładniej zrozumieć swoją hierarchię wartości. Nawet jeśli brakuje Ci czasu lub umiejętności głębokiego wglądu w siebie, przy właściwym wsparciu możesz dokładnie zdefiniować, co jest dla Ciebie najważniejsze. Praca nad sobą to proces, ale z właściwym wsparciem i narzędziami, możesz poczynić znaczący postęp na drodze do lepszych relacji z innymi oraz większego zrozumienia własnych wartości i celów życiowych. Zachęcam Cię, abyś skorzystał z możliwości sprawdzenia swojej hierarchii wartości razem ze mną, klikając tutaj.

Hierarchia wartości odzwierciedla naszą ewolucję, dostosowując się do doświadczeń i otoczenia.
Hierarchia wartości odzwierciedla naszą ewolucję, dostosowując się do doświadczeń i otoczenia.

Dynamika hierarchii wartości

Czyli jak wartości kształtują nasze życie i decyzje?

Hierarchia wartości to dynamiczny system, który ewoluuje wraz z nami, pomagając nam zrozumieć siebie i kierować naszym życiem w sposób bardziej świadomy i celowy. Analizując trzy główne elementy kształtujące wartości, można zauważyć kilka ich kluczowych cech:

  1. Dwubiegunowość: Każda wartość posiada swój pozytywny i negatywny aspekt, podobnie jak koncepty dobra i zła.
  2. Spektrum: Wartości rozciągają się na szerokim spektrum, od tych mniej znaczących po te najbardziej fundamentalne.
  3. Hierarchia: W społeczeństwie istnieje określona hierarchia wartości, która ma swoje korzenie w moralności i etyce.
  4. Jakość, a nie ilość: Wartości są postrzegane jako jakościowe, co oznacza, że nie można ich zmierzyć w tradycyjny sposób.
  5. Zmienność: Wartości są dynamiczne i mogą ewoluować w odpowiedzi na doświadczenia życiowe i potrzeby jednostki.
  6. Różnorodność trwałości: Chociaż niektóre wartości mogą pozostać niezmienne przez całe życie, inne mogą być bardziej ulotne i podatne na zmiany.

Rozumienie tych cech może pomóc w głębszym zrozumieniu, jak wartości wpływają na nasze decyzje i kształtują nasze życie. Jeśli chcesz teraz ustalić swoją hierarchię wartości to możesz to zrobić tutaj.

Hierarchia wartości w nowoczesnym świecie

Czyli między tradycją a nowoczesnością

W świecie pełnym różnorodności, wartości odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu naszego zachowania, aspiracji i relacji z innymi. Są one jak kompas, który wskazuje nam drogę w życiu. Ale co dokładnie oznaczają te wartości? Jakie są ich rodzaje? I dlaczego są tak ważne?

Rodzaje wartości

Wartości można podzielić na różne kategorie, takie jak:

  1. Osobiste: dotyczące nas samych, naszych przekonań i postaw.
  2. Rodzinne: wartości, które wynikają z naszego wychowania i relacji z rodziną.
  3. Uniwersalne: powszechne normy i zasady, które są uznawane na całym świecie.
  4. Materialne i ekonomiczne: dotyczące dóbr materialnych, pieniędzy i ekonomii.
  5. Ludzkie i etyczne: wartości związane z postępowaniem i moralnością.
  6. Estetyczne: skupiające się na pięknie i sztuce.
  7. Socjokulturowe: wynikające z kultury i społeczeństwa, w którym żyjemy.
  8. …i wiele innych, takich jak wartości moralne, duchowe, intelektualne czy polityczne.

W dobie globalizacji i szybkich zmian społecznych, wartości stają się jeszcze ważniejsze. Pomagają nam zrozumieć siebie, nasze miejsce w świecie i relacjach z innymi. Budowanie wartości od najmłodszych lat, zarówno w domu, jak i w szkole, jest kluczem do budowania silnych i zdrowych społeczności. Wartości są fundamentem naszego życia. Kształtują nasze postępowanie, relacje i decyzje. W świecie pełnym wyzwań, wartości są jak latarnia, która wskazuje nam drogę. Dlatego tak ważne jest, abyśmy zrozumieli je głębiej i docenili ich znaczenie w naszym życiu.

Różne listy wartości oraz metody ich pomiaru znajdziesz tutaj.

Hierarchia wartości jako Twoja mapa

Czyli droga do autentyczności w nowoczesnym świecie

W świecie pełnym zmiennych norm i przekonań, pojęcie „wartości” często budzi kontrowersje. W przeszłości, w pewnych środowiskach, samo używanie tego terminu mogło prowadzić do ostracyzmu. Przywołując wspomnienia Czesława Miłosza, w 1968 roku w Berkeley, kiedy ktoś odważył się użyć słowa „wartość” w publicznej dyskusji, ryzykował oskarżeniem o bycie faszystą.

Jednak z biegiem czasu społeczeństwa ewoluują, a z nimi nasze rozumienie i akceptacja dla różnorodności wartości. Dziś, w coraz bardziej złożonym świecie, rozmowy o wartościach stały się nie tylko akceptowalne, ale wręcz niezbędne. Wartości kształtują nasze decyzje, motywacje i to, kim jesteśmy. Dlatego też, zrozumienie naszej własnej hierarchii wartości jest kluczem do zrozumienia siebie i świata wokół nas.

Józef Tischner, znany polski filozof, wskazywał na wartości takie jak wolność, prawda, nadzieja i świętość. Tischner, łącząc w sobie rolę człowieka, filozofa i kapłana, stał się dla wielu inspiracją i drogowskazem. W czasach, gdy Tischner przyciągał tłumy swoimi wykładami, jeden z marksistowskich etyków stwierdził, że drogowskaz nie musi iść drogą, którą wskazuje. Jednak Tischner, żyjąc zgodnie z prawdą, pokazał, że wartości są kluczem do zrozumienia naszego miejsca w świecie.

Hierarchia wartości pomaga odkryć nasze miejsce i głębszy sens życia.
Hierarchia wartości pomaga odkryć nasze miejsce i głębszy sens życia.

W obliczu świata zapominającego o głębokich wartościach, przewodnicy na wzór Tischnera stają się niezbędni, by przypomnieć nam o tym, co naprawdę liczy się najbardziej. Hierarchia wartości to nie tylko teoria – to klucz do zrozumienia naszego miejsca na Ziemi i odkrycia głębszego sensu życia.

Obecnie panuje przekonanie, że wartość człowieka mierzy się jego majątkiem. W tej perspektywie, autorytet osoby jest oceniany przez pryzmat jej bogactwa. Takie podejście jest nie tylko mylne, ale również niebezpieczne, gdyż prowadzi do uproszczeń i błędnych ocen. W rzeczywistości, wartość człowieka determinują jego wartości moralne, etyka i postępowanie.

Innym popularnym przekonaniem jest to, że prawda zawsze leży gdzieś pośrodku. To podejście, choć wydaje się umiarkowane, jest w rzeczywistości formą relatywizmu. Prawda nie jest kwestią kompromisu; nie można jej „uśrednić”. Prawda jest absolutna i niezmienna, niezależnie od naszych indywidualnych przekonań czy stanowiska.

Podobnie, idea, że nasze przekonania i wartości są kształtowane wyłącznie przez nasze doświadczenia i pozycję społeczną, jest uproszczeniem. Choć nasze doświadczenia i otoczenie mają wpływ na nasze przekonania, istnieją uniwersalne wartości, które są wspólne dla ludzkości, niezależnie od naszego pochodzenia czy pozycji społecznej.

Prawdziwe wartości nie znikają nawet w obliczu największych wyzwań.

Wartości” to słowo, które często pojawia się w naszych rozmowach, ale bywa też nadużywane. Przez wieki stanowiły one przedmiot zainteresowania filozofów, uczonych i różnorodnych instytucji. W dzisiejszych czasach wartości odgrywają kluczową rolę również w biznesie. Możemy wskazać różne rodzaje wartości: kulturowe, wspólne czy organizacyjne. Jednak to wartości osobiste mają największy wpływ na naszą motywację. W tym kontekście pojęcie hierarchii wartości pomaga nam zrozumieć, które z nich są dla nas najistotniejsze.

Aby głębiej zrozumieć wpływ wartości na nasze działania, ważne jest odróżnienie wartości bezpośrednich (pochodzących z naszych indywidualnych przekonań) od wartości pośrednich (opartych na ogólnie przyjętych ideałach społecznych). Kluczem jest zrozumienie, co naprawdę kieruje naszymi działaniami i jakie miejsce w naszym życiu zajmuje hierarchia wartości.

Sens życia i hierarchia wartości
Sens życia i hierarchia wartości

Dlaczego Twoja hierarchia wartości jest kluczem do autentyczności?

Czym są wartości? Wartości często definiuje się jako osobiste przekonania, które jednostka uważa za ważne, opierając się na tym, co uważa za pożądane lub niepożądane. Kształtują one naszą tożsamość i sposób, w jaki jesteśmy postrzegani przez innych. Jednak często pomija się fakt, że to właśnie wartości są tym, co nas motywuje, a ich hierarchia pokazuje, które z nich są dla nas najważniejsze.

Jeśli kiedykolwiek uczestniczyłeś w ćwiczeniu związanym z określaniem wartości, prawdopodobnie dano Ci „listę wartości” (takich jak odwaga, uczciwość, integralność, sukces, pokój itp.) i poproszono, abyś wybrał te, które najbardziej odpowiadają Twoim przekonaniom.

Jak wielu ludzi, pewnie skupiłeś się na wartościach związanych z pewnym kodeksem moralnym czy społecznymi ideałami dotyczącymi tego, jak „powinno się żyć” lub jakie zachowania są od Ciebie oczekiwane (np. uczciwość, zaufanie, szacunek). Chociaż są to wartości, które mogą kierować Twoim życiem, są one często zbyt ogólnikowe, by rzeczywiście pomóc zrozumieć, co jest dla Ciebie najważniejsze.

Załóżmy, że określiłeś swoje kluczowe wartości jako odwaga, lojalność i integralność. Co teraz? Jak możesz zastosować tę wiedzę w praktyce? Oczywiście, takie wartości mogą być przydatne podczas składania aplikacji o pracę, aby sprawdzić, czy Twoje przekonania pokrywają się z wartościami firmy, czy też podczas warsztatów dotyczących wartości. Ale w codziennym życiu, gdy chcesz być bardziej autentyczny, takie ogólne informacje mogą nie być wystarczająco konkretne. W tym miejscu warto zrozumieć kluczowe rozróżnienie między pośrednimi a bezpośrednimi wartościami oraz zastanowić się nad ich hierarchią w naszym życiu.

Wartości osobiste można podzielić na pośrednie i bezpośrednie. Wartości pośrednie to ogólne pojęcia, które odzwierciedlają ideały społeczne narzucane nam przez zewnętrzne autorytety i otoczenie od najmłodszych lat (np. poglądy i normy dotyczące „odpowiedniego” sposobu życia czy zachowania, które przyjmujemy od rodziny, religii, kultury, nauczycieli czy rówieśników). Choć te wartości pomagają nam dostosować się do społeczeństwa i być przez nie akceptowanym, nie zawsze odzwierciedlają to, co naprawdę jest dla nas ważne. Aby zrozumieć, co naprawdę kieruje Twoim życiem, warto zastanowić się nad wartościami bezpośrednimi, które są bardziej osobiste i indywidualne.

Kieruj sobą za pomocą hierarchii wartości
Kieruj sobą za pomocą hierarchii wartości

Skupienie się na Twoich indywidualnych wartościach bezpośrednich nie umniejsza znaczenia wartości pośrednich. Te ostatnie również odgrywają ważną rolę w naszej wewnętrznej hierarchii wartości. Kiedy żyjemy zgodnie z naszymi kluczowymi wartościami osobistymi, często jednocześnie realizujemy wartości pośrednie. Dlatego, będąc wiernym swoim wartościom, zachowujesz autentyczność. A autentyczność prowadzi do naturalnego dostosowywania się do głębszych wartości, które leżą u podstaw naszej hierarchii wartości.

Autentyczność polega na byciu sobą i działaniu w zgodzie z własnymi wartościami. Zastanawiałeś się kiedykolwiek, co naprawdę kieruje Twoim życiem? Kluczem do pełnego zrozumienia siebie i swoich działań są wartości, które wyznajemy. Jeśli chcesz pogłębić swoje zrozumienie hierarchii wartości i dostosować się do swoich kluczowych przekonań, zrób to tutaj aby poznać swoje wartości. Aby dowiedzieć się więcej o tym, jak sprawdzać wartości – od mniej profesjonalnych podejść do bardziej zaawansowanych – zapraszam do lektury artykułu ” Wartości życiowe – wzmocnij swoją motywację!

Jak Scheler przedefiniował hierarchię wartości?

Max Scheler, filozof działający na przełomie XIX i XX wieku, przedstawił kluczowe zasady określające hierarchię wartości:

  1. Nieśmiertelność wartości: Im dłużej wartość trwa, tym jest wyższa.
  2. Niepodzielność wartości: Wartości wyższe są bardziej niepodzielne niż niższe.
  3. Niepodległość wartości: Wyższa wartość staje się podstawą dla niższej wartości.
  4. Głębokość satysfakcji: Im głębsza jest satysfakcja związana z wartością, tym wartość jest wyższa.
  5. Absolutność wartości: Im mniej poczucie wartości jest związane z istnieniem jej nośnika, tym wartość jest wyższa.

W oparciu o te zasady, Scheler sklasyfikował wartości w czterech kategoriach, ukazując ich miejsce w strukturze:

  1. Wartości hedoniczne: Dotyczą doznań zmysłowych, takich jak przyjemność czy ból, oraz wartości związane z doświadczeniem emocjonalnym.
  2. Wartości witalne: Skupiają się na doświadczeniach życiowych, takich jak zdrowie czy siła, odnosząc się do ludzkiego ducha i charakteru.
  3. Wartości duchowe: Obejmują wartości moralne, estetyczne i poznawcze.
  4. Wartości religijne: Skupiają się na duchowej stronie ludzkiego doświadczenia, odnosząc się do tego, co postrzegane jest jako absolut.

Scheler podkreślał, że wartości można klasyfikować jako pozytywne lub negatywne. W każdej kategorii można zaobserwować opozycje, takie jak dobro i zło czy piękno i brzydota. Wartości można również klasyfikować na podstawie ich nosiciela – czy są one osobiste czy rzeczowe, indywidualne czy kolektywne. Scheler podkreślał, że wartości z różnych kategorii nie są równoważne; istnieje hierarchia wartości, z wartościami hedonicznymi na najniższym poziomie, a wartościami religijnymi na najwyższym.

Według Schelera, nasze emocje i uczucia mają głęboki sens. Poprzez nasze emocje możemy dostrzegać i rozumieć wartości, a także rozpoznawać ich hierarchię i relacje między nimi. Miłość jest podstawowym aktem emocjonalnym i stanowi fundament dla innych aspektów świadomości aksjologicznej.

W dzisiejszych czasach, kiedy bulwersujące informacje zdają się dominować w mediach, ważne jest, abyśmy pamiętali o tym, co naprawdę ważne. Nasza kultura rodziła się z fascynacji pytaniami, które pozwalały nam zrozumieć naszą ludzką naturę i nasze miejsce w świecie. To właśnie te pytania, te refleksje, te poszukiwania prawdy i piękna, czynią nas ludźmi.

Niech ten artykuł będzie przypomnieniem o tym, co naprawdę ważne, o tym, co naprawdę wartościowe w naszym życiu i kulturze. Niech będzie inspiracją dla wszystkich, którzy szukają prawdy i piękna w świecie pełnym chaosu i zgiełku.

Nie czekaj! Zrozum, jak Twoje wartości kształtują Twoje życie. Skorzystaj z naszej oferty i żyj bardziej autentycznie!

Sprawdź swoje wartości z EI Expert

Hierarchia wartości – bibliografia

Podziel się artykułem:

EI Expert - inteligencja emocjonalna w teorii i praktyce
Czym jest system EI Expert?
Jak rozwinąć odporność psychiczną?

Jak rozwinąć odporność psychiczną?

Pewnie zastanawiałeś się, jak bardzo jesteś odporny psychicznie. Twoja psychika ma niesamowite zdolności adaptacyjne. W obliczu trudności potrafisz zmobilizować wszystkie

Więcej wpisów

Podziel się:

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *